ايل ارسلان جانشين آتسز ناگزير به خوارزم بازگشت تا مرير پادشاهى را براى خويشتن تأمين كند . بنا به گفتهء ابن اثير « 1 » ايل ارسلان « چند تن از عمان خويش را كشت و برادر خود را نابينا ساخت و وى بعد از سه روز درگذشت و بموجب خبرى ديگر خودكشى كرد » . اما به گفتهء جوينى « 2 » شاهزادهء مذكور كه سليمان شاه نام داشت زندانى شد و مربى ( اتابك ) او اغلبك به سياست رسيد . و روز سوم رجب ( 22 اوت ) آن سال ايل ارسلان رسما بر تخت خوارزمشاهى نشست » و در آغاز سلطنت « امرا و ديگر لشكرها را مواجب و اقطاعات زيادت از آنچ در عهد پدرش داشتند اطلاق كرد » [ جوينى ] . در ماه رمضان آن سال ( اكتبر - نوامبر ) سنجر كه به مرو بازگشته بود بنام او منشور فرستاد . در بهار سال 552 هجرى ( 1157 ميلادى ) « 3 » سنجر به سن هفتاد و يك سالگى درگذشت و با مرگ او حكومت عاليهء سلاطين سلجوقى در بخش خاورى ايران عملا پايان يافت . جانشين سنجر در خراسان محمود خان بوده . ايل ارسلان وى را تهنيت گفت و به اطلاع او رسانيد كه اهل خوارزم نيز ، پس از مرگ سنجر ، سه روز عزادارى كردند « 4 » . ولى خوارزمشاه در اين نامه‌ها

--> ( 1 ) - چاپ تورنبرگ ، XI ، 138 . ( 2 ) - نسخهء خطى GPB ، 2 ، 34 ، ورق 103 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 14 ؛ ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاهيان » ، چاپ دفرمرى ، 12 ؛ ميرخواند اشتباها جلوس ايل ارسلان را مربوط به سال 552 هجرى ميداند . ( 3 ) - به گفتهء جوينى ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 104 ؛ چاپ قزوينى II ، 14 ) - 26 ربيع الاول 552 هجرى ( 8 مه 1157 ميلادى ) و به گفتهء بندارى ( چاپ هائوتسما ، 255 ) در دوشنبه 14 ربيع الاول . ولى اين روز ( 26 آوريل ) جمعه بوده . ( 4 ) - « متون » ، ص 33 ( انشاء ) .